Sukta 164
Complete Rigveda Sukta with 52 mantras in Sanskrit, IAST transliteration, and source-aligned historical English where available.
Complete Rigveda Sukta with 52 mantras in Sanskrit, IAST transliteration, and source-aligned historical English where available.
Depth 4 of 4
Complete Rigveda Sukta with 52 mantras in Sanskrit, IAST transliteration, and source-aligned historical English where available.
Turn pages with the buttons, a swipe, or the left and right arrow keys.
अस्य वामस्य पलितस्य होतुस्तस्य भ्राता मध्यमो अस्त्यश्नः। तृतीयो भ्राता घृतपृष्ठो अस्यात्रापश्यं विश्पतिं सप्तपुत्रम्॥
Transliterationasya vāmasya palitasya hotustasya bhrātā madhyamo astyaśnaḥ | tṛtīyo bhrātā ghṛtapṛṣṭho asyātrāpaśyaṁ viśpatiṁ saptaputram ||
सप्त युञ्जन्ति रथमेकचक्रमेको अश्वो वहति सप्तनामा। त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः॥
Transliterationsapta yuñjanti rathamekacakrameko aśvo vahati saptanāmā | trinābhi cakramajaramanarvaṁ yatremā viśvā bhuvanādhi tasthuḥ ||
इमं रथमधि ये सप्त तस्थुः सप्तचक्रं सप्त वहन्त्यश्वाः। सप्त स्वसारो अभि सं नवन्ते यत्र गवां निहिता सप्त नाम॥
Transliterationimaṁ rathamadhi ye sapta tasthuḥ saptacakraṁ sapta vahantyaśvāḥ | sapta svasāro abhi saṁ navante yatra gavāṁ nihitā sapta nāma ||
को ददर्श प्रथमं जायमानमस्थन्वन्तं यदनस्था बिभर्ति। भूम्या असुरसृगात्मा क्व स्वित्को विद्वांसमुप गात्प्रष्टुमेतत्॥
Transliterationko dadarśa prathamaṁ jāyamānamasthanvantaṁ yadanasthā bibharti | bhūmyā asurasṛgātmā kva svitko vidvāṁsamupa gātpraṣṭumetat ||
पाकः पृच्छामि मनसाविजानन्देवानामेना निहिता पदानि। वत्से बष्कयेऽधि सप्त तन्तून्वि तत्निरे कवय ओतवा उ॥
Transliterationpākaḥ pṛcchāmi manasāvijānandevānāmenā nihitā padāni | vatse baṣkaye'dhi sapta tantūnvi tatnire kavaya otavā u ||
अचिकित्वाञ्चिकितुषश्चिदत्र कवीन्पृच्छामि विद्मने न विद्वान्। वि यस्तस्तम्भ षळिमा रजांस्यजस्य रूपे किमपि स्विदेकम्॥
Transliterationacikitvāñcikituṣaścidatra kavīnpṛcchāmi vidmane na vidvān | vi yastastambha ṣaḻimā rajāṁsyajasya rūpe kimapi svidekam ||
इह ब्रवीतु य ईमङ्ग वेदास्य वामस्य निहितं पदं वेः। शीर्ष्णः क्षीरं दुह्रते गावो अस्य वव्रिं वसाना उदकं पदापुः॥
Transliterationiha bravītu ya īmaṅga vedāsya vāmasya nihitaṁ padaṁ veḥ | śīrṣṇaḥ kṣīraṁ duhrate gāvo asya vavriṁ vasānā udakaṁ padāpuḥ ||
माता पितरमृत आ बभाज धीत्यग्रे मनसा सं हि जग्मे। सा बीभत्सुर्गर्भरसा निविद्धा नमस्वन्त इदुपवाकमीयुः॥
Transliterationmātā pitaramṛta ā babhāja dhītyagre manasā saṁ hi jagme | sā bībhatsurgarbharasā nividdhā namasvanta idupavākamīyuḥ ||
युक्ता मातासीद्धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद्गर्भो वृजनीष्वन्तः। अमीमेद्वत्सो अनु गामपश्यद्विश्वरूप्यं त्रिषु योजनेषु॥
Transliterationyuktā mātāsīddhuri dakṣiṇāyā atiṣṭhadgarbho vṛjanīṣvantaḥ | amīmedvatso anu gāmapaśyadviśvarūpyaṁ triṣu yojaneṣu ||
तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति। मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम्॥
Transliterationtisro mātṝstrīnpitṝnbibhradeka ūrdhvastasthau nemava glāpayanti | mantrayante divo amuṣya pṛṣṭhe viśvavidaṁ vācamaviśvaminvām ||
द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्यामृतस्य। आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश्च तस्थुः॥
Transliterationdvādaśāraṁ nahi tajjarāya varvarti cakraṁ pari dyāmṛtasya | ā putrā agne mithunāso atra sapta śatāni viṁśatiśca tasthuḥ ||
पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम्। अथेमे अन्य उपरे विचक्षणं सप्तचक्रे षळर आहुरर्पितम्॥
Transliterationpañcapādaṁ pitaraṁ dvādaśākṛtiṁ diva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam | atheme anya upare vicakṣaṇaṁ saptacakre ṣaḻara āhurarpitam ||
पञ्चारे चक्रे परिवर्तमाने तस्मिन्ना तस्थुर्भुवनानि विश्वा। तस्य नाक्षस्तप्यते भूरिभारः सनादेव न शीर्यते सनाभिः॥
Transliterationpañcāre cakre parivartamāne tasminnā tasthurbhuvanāni viśvā | tasya nākṣastapyate bhūribhāraḥ sanādeva na śīryate sanābhiḥ ||
सनेमि चक्रमजरं वि वावृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति। सूर्यस्य चक्षू रजसैत्यावृतं तस्मिन्नार्पिता भुवनानि विश्वा॥
Transliterationsanemi cakramajaraṁ vi vāvṛta uttānāyāṁ daśa yuktā vahanti | sūryasya cakṣū rajasaityāvṛtaṁ tasminnārpitā bhuvanāni viśvā ||
साकंजानां सप्तथमाहुरेकजं षळिद्यमा ऋषयो देवजा इति। तेषामिष्टानि विहितानि धामशः स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः॥
Transliterationsākaṁjānāṁ saptathamāhurekajaṁ ṣaḻidyamā ṛṣayo devajā iti | teṣāmiṣṭāni vihitāni dhāmaśaḥ sthātre rejante vikṛtāni rūpaśaḥ ||
स्त्रियः सतीस्ताँ उ मे पुंस आहुः पश्यदक्षण्वान्न वि चेतदन्धः। कविर्यः पुत्रः स ईमा चिकेत यस्ता विजानात्स पितुष्पितासत्॥
Transliterationstriyaḥ satīstā u me puṁsa āhuḥ paśyadakṣaṇvānna vi cetadandhaḥ | kaviryaḥ putraḥ sa īmā ciketa yastā vijānātsa pituṣpitāsat ||
अवः परेण पर एनावरेण पदा वत्सं बिभ्रती गौरुदस्थात्। सा कद्रीची कं स्विदर्धं परागात्क्व स्वित्सूते नहि यूथे अन्तः॥
Transliterationavaḥ pareṇa para enāvareṇa padā vatsaṁ bibhratī gaurudasthāt | sā kadrīcī kaṁ svidardhaṁ parāgātkva svitsūte nahi yūthe antaḥ ||
अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद पर एनावरेण। कवीयमानः क इह प्र वोचद्देवं मनः कुतो अधि प्रजातम्॥
Transliterationavaḥ pareṇa pitaraṁ yo asyānuveda para enāvareṇa | kavīyamānaḥ ka iha pra vocaddevaṁ manaḥ kuto adhi prajātam ||
ये अर्वाञ्चस्ताँ उ पराच आहुर्ये पराञ्चस्ताँ उ अर्वाच आहुः। इन्द्रश्च या चक्रथुः सोम तानि धुरा न युक्ता रजसो वहन्ति॥
Transliterationye arvāñcastā u parāca āhurye parāñcastā u arvāca āhuḥ | indraśca yā cakrathuḥ soma tāni dhurā na yuktā rajaso vahanti ||
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परि षस्वजाते। तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभि चाकशीति॥
Transliterationdvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṁ vṛkṣaṁ pari ṣasvajāte | tayoranyaḥ pippalaṁ svādvattyanaśnannanyo abhi cākaśīti ||
यत्रा सुपर्णा अमृतस्य भागमनिमेषं विदथाभिस्वरन्ति। इनो विश्वस्य भुवनस्य गोपाः स मा धीरः पाकमत्रा विवेश॥
Transliterationyatrā suparṇā amṛtasya bhāgamanimeṣaṁ vidathābhisvaranti | ino viśvasya bhuvanasya gopāḥ sa mā dhīraḥ pākamatrā viveśa ||
यस्मिन्वृक्षे मध्वदः सुपर्णा निविशन्ते सुवते चाधि विश्वे। तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद॥
Transliterationyasminvṛkṣe madhvadaḥ suparṇā niviśante suvate cādhi viśve | tasyedāhuḥ pippalaṁ svādvagre tannonnaśadyaḥ pitaraṁ na veda ||
यद्गायत्रे अधि गायत्रमाहितं त्रैष्टुभाद्वा त्रैष्टुभं निरतक्षत। यद्वा जगज्जगत्याहितं पदं य इत्तद्विदुस्ते अमृतत्वमानशुः॥
Transliterationyadgāyatre adhi gāyatramāhitaṁ traiṣṭubhādvā traiṣṭubhaṁ niratakṣata | yadvā jagajjagatyāhitaṁ padaṁ ya ittadviduste amṛtatvamānaśuḥ ||
गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कमर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम्। वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदाक्षरेण मिमते सप्त वाणीः॥
Transliterationgāyatreṇa prati mimīte arkamarkeṇa sāma traiṣṭubhena vākam | vākena vākaṁ dvipadā catuṣpadākṣareṇa mimate sapta vāṇīḥ ||
जगता सिन्धुं दिव्यस्तभायद्रथंतरे सूर्यं पर्यपश्यत्। गायत्रस्य समिधस्तिस्र आहुस्ततो मह्ना प्र रिरिचे महित्वा॥
Transliterationjagatā sindhuṁ divyastabhāyadrathaṁtare sūryaṁ paryapaśyat | gāyatrasya samidhastisra āhustato mahnā pra ririce mahitvā ||
उप ह्वये सुदुघां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनाम्। श्रेष्ठं सवं सविता साविषन्नोऽभीद्धो घर्मस्तदु षु प्र वोचम्॥
Transliterationupa hvaye sudughāṁ dhenumetāṁ suhasto godhuguta dohadenām | śreṣṭhaṁ savaṁ savitā sāviṣanno'bhīddho gharmastadu ṣu pra vocam ||
हिङ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनां वत्समिच्छन्ती मनसाभ्यागात्। दुहामश्विभ्यां पयो अघ्न्येयं सा वर्धतां महते सौभगाय॥
Transliterationhiṅkṛṇvatī vasupatnī vasūnāṁ vatsamicchantī manasābhyāgāt | duhāmaśvibhyāṁ payo aghnyeyaṁ sā vardhatāṁ mahate saubhagāya ||
गौरमीमेदनु वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिङ्ङकृणोन्मातवा उ। सृक्वाणं घर्ममभि वावशाना मिमाति मायुं पयते पयोभिः॥
Transliterationgauramīmedanu vatsaṁ miṣantaṁ mūrdhānaṁ hiṅṅakṛṇonmātavā u | sṛkvāṇaṁ gharmamabhi vāvaśānā mimāti māyuṁ payate payobhiḥ ||
अयं स शिङ्क्ते येन गौरभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनावधि श्रिता। सा चित्तिभिर्नि हि चकार मर्त्यं विद्युद्भवन्ती प्रति वव्रिमौहत॥
Transliterationayaṁ sa śiṅkte yena gaurabhīvṛtā mimāti māyuṁ dhvasanāvadhi śritā | sā cittibhirni hi cakāra martyaṁ vidyudbhavantī prati vavrimauhata ||
अनच्छये तुरगातु जीवमेजद्ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम्। जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिरमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः॥
Transliterationanacchaye turagātu jīvamejaddhruvaṁ madhya ā pastyānām | jīvo mṛtasya carati svadhābhiramartyo martyenā sayoniḥ ||
अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम्। स सध्रीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः॥
Transliterationapaśyaṁ gopāmanipadyamānamā ca parā ca pathibhiścarantam | sa sadhrīcīḥ sa viṣūcīrvasāna ā varīvarti bhuvaneṣvantaḥ ||
य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुगिन्नु तस्मात्। स मातुर्योना परिवीतो अन्तर्बहुप्रजा निरृतिमा विवेश॥
Transliterationya īṁ cakāra na so asya veda ya īṁ dadarśa hiruginnu tasmāt | sa māturyonā parivīto antarbahuprajā nirṛtimā viveśa ||
द्यौर्मे पिता जनिता नाभिरत्र बन्धुर्मे माता पृथिवी महीयम्। उत्तानयोश्चम्वोर्योनिरन्तरत्रा पिता दुहितुर्गर्भमाधात्॥
Transliterationdyaurme pitā janitā nābhiratra bandhurme mātā pṛthivī mahīyam | uttānayoścamvoryonirantaratrā pitā duhiturgarbhamādhāt ||
पृच्छामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः पृच्छामि यत्र भुवनस्य नाभिः। पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य रेतः पृच्छामि वाचः परमं व्योम॥
Transliterationpṛcchāmi tvā paramantaṁ pṛthivyāḥ pṛcchāmi yatra bhuvanasya nābhiḥ | pṛcchāmi tvā vṛṣṇo aśvasya retaḥ pṛcchāmi vācaḥ paramaṁ vyoma ||
इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः। अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतो ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम॥
Transliterationiyaṁ vediḥ paro antaḥ pṛthivyā ayaṁ yajño bhuvanasya nābhiḥ | ayaṁ somo vṛṣṇo aśvasya reto brahmāyaṁ vācaḥ paramaṁ vyoma ||
सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि। ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः॥
Transliterationsaptārdhagarbhā bhuvanasya reto viṣṇostiṣṭhanti pradiśā vidharmaṇi | te dhītibhirmanasā te vipaścitaḥ paribhuvaḥ pari bhavanti viśvataḥ ||
न वि जानामि यदिवेदमस्मि निण्यः संनद्धो मनसा चरामि। यदा मागन्प्रथमजा ऋतस्यादिद्वाचो अश्नुवे भागमस्याः॥
Transliterationna vi jānāmi yadivedamasmi niṇyaḥ saṁnaddho manasā carāmi | yadā māganprathamajā ṛtasyādidvāco aśnuve bhāgamasyāḥ ||
अपाङ्प्राङेति स्वधया गृभीतोऽमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः। ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्यन्यं चिक्युर्न नि चिक्युरन्यम्॥
Transliterationapāṅprāṅeti svadhayā gṛbhīto'martyo martyenā sayoniḥ | tā śaśvantā viṣūcīnā viyantā nyanyaṁ cikyurna ni cikyuranyam ||
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः। यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासते॥
Transliterationṛco akṣare parame vyomanyasmindevā adhi viśve niṣeduḥ | yastanna veda kimṛcā kariṣyati ya ittadvidusta ime samāsate ||
सूयवसाद्भगवती हि भूया अथो वयं भगवन्तः स्याम। अद्धि तृणमघ्न्ये विश्वदानीं पिब शुद्धमुदकमाचरन्ती॥
Transliterationsūyavasādbhagavatī hi bhūyā atho vayaṁ bhagavantaḥ syāma | addhi tṛṇamaghnye viśvadānīṁ piba śuddhamudakamācarantī ||
गौरीर्मिमाय सलिलानि तक्षत्येकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी। अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन्॥
Transliterationgaurīrmimāya salilāni takṣatyekapadī dvipadī sā catuṣpadī | aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman ||
तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति तेन जीवन्ति प्रदिशश्चतस्रः। ततः क्षरत्यक्षरं तद्विश्वमुप जीवति॥
Transliterationtasyāḥ samudrā adhi vi kṣaranti tena jīvanti pradiśaścatasraḥ | tataḥ kṣaratyakṣaraṁ tadviśvamupa jīvati ||
शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण। उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्॥
Transliterationśakamayaṁ dhūmamārādapaśyaṁ viṣūvatā para enāvareṇa | ukṣāṇaṁ pṛśnimapacanta vīrāstāni dharmāṇi prathamānyāsan ||
त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम्। विश्वमेको अभि चष्टे शचीभिर्ध्राजिरेकस्य ददृशे न रूपम्॥
Transliterationtrayaḥ keśina ṛtuthā vi cakṣate saṁvatsare vapata eka eṣām | viśvameko abhi caṣṭe śacībhirdhrājirekasya dadṛśe na rūpam ||
चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः। गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति॥
Transliterationcatvāri vākparimitā padāni tāni vidurbrāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ | guhā trīṇi nihitā neṅgayanti turīyaṁ vāco manuṣyā vadanti ||
इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान्। एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्यग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः॥
Transliterationindraṁ mitraṁ varuṇamagnimāhuratho divyaḥ sa suparṇo garutmān | ekaṁ sadviprā bahudhā vadantyagniṁ yamaṁ mātariśvānamāhuḥ ||
कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवमुत्पतन्ति। त आववृत्रन्सदनादृतस्यादिद्घृतेन पृथिवी व्युद्यते॥
Transliterationkṛṣṇaṁ niyānaṁ harayaḥ suparṇā apo vasānā divamutpatanti | ta āvavṛtransadanādṛtasyādidghṛtena pṛthivī vyudyate ||
द्वादश प्रधयश्चक्रमेकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच्चिकेत। तस्मिन्साकं त्रिशता न शङ्कवोऽर्पिताः षष्टिर्न चलाचलासः॥
Transliterationdvādaśa pradhayaścakramekaṁ trīṇi nabhyāni ka u tacciketa | tasminsākaṁ triśatā na śaṅkavo'rpitāḥ ṣaṣṭirna calācalāsaḥ ||
यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि। यो रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः सरस्वति तमिह धातवे कः॥
Transliterationyaste stanaḥ śaśayo yo mayobhūryena viśvā puṣyasi vāryāṇi | yo ratnadhā vasuvidyaḥ sudatraḥ sarasvati tamiha dhātave kaḥ ||
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्। ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः॥
Transliterationyajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamānyāsan | te ha nākaṁ mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ||
समानमेतदुदकमुच्चैत्यव चाहभिः। भूमिं पर्जन्या जिन्वन्ति दिवं जिन्वन्त्यग्नयः॥
Transliterationsamānametadudakamuccaityava cāhabhiḥ | bhūmiṁ parjanyā jinvanti divaṁ jinvantyagnayaḥ ||
दिव्यं सुपर्णं वायसं बृहन्तमपां गर्भं दर्शतमोषधीनाम्। अभीपतो वृष्टिभिस्तर्पयन्तं सरस्वन्तमवसे जोहवीमि॥
Transliterationdivyaṁ suparṇaṁ vāyasaṁ bṛhantamapāṁ garbhaṁ darśatamoṣadhīnām | abhīpato vṛṣṭibhistarpayantaṁ sarasvantamavase johavīmi ||
Sukta 164 is a node in the Sanatan Dharma knowledge map. This page places it within its scriptural, philosophical, or living-tradition context and links to its branches, sources, and related paths.