text

सूक्त १६४

52 मन्त्रों वाला सम्पूर्ण ऋग्वेद सूक्त: संस्कृत पाठ, IAST लिप्यन्तरण और उपलब्ध स्रोत-संगत ऐतिहासिक अंग्रेज़ी अनुवाद।

गहराई 4 / 4

स्रोत-सन्दर्भ तैयार
बहुभाषी सामग्री मॉडल तैयार
ज्ञान-परीक्षण मार्ग तैयार
डिजिटल ग्रन्थ संस्करण
विषय-सूची
डिजिटल ग्रन्थ संस्करण

सूक्त १६४

52 मन्त्रों वाला सम्पूर्ण ऋग्वेद सूक्त: संस्कृत पाठ, IAST लिप्यन्तरण और उपलब्ध स्रोत-संगत ऐतिहासिक अंग्रेज़ी अनुवाद।

पृष्ठ 1 में से 54
आपका स्थान सुरक्षित है

बटन, स्वाइप या बाएँ-दाएँ तीर कुंजियों से पृष्ठ पलटें।

निरन्तर पाठ के रूप में पढ़ें

Rigveda 1.164.1

Rigveda 1.164.1
मूल पाठ

अस्य वामस्य पलितस्य होतुस्तस्य भ्राता मध्यमो अस्त्यश्नः। तृतीयो भ्राता घृतपृष्ठो अस्यात्रापश्यं विश्पतिं सप्तपुत्रम्॥

लिप्यन्तरण

asya vāmasya palitasya hotustasya bhrātā madhyamo astyaśnaḥ | tṛtīyo bhrātā ghṛtapṛṣṭho asyātrāpaśyaṁ viśpatiṁ saptaputram ||

Rigveda 1.164.2

Rigveda 1.164.2
मूल पाठ

सप्त युञ्जन्ति रथमेकचक्रमेको अश्वो वहति सप्तनामा। त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः॥

लिप्यन्तरण

sapta yuñjanti rathamekacakrameko aśvo vahati saptanāmā | trinābhi cakramajaramanarvaṁ yatremā viśvā bhuvanādhi tasthuḥ ||

Rigveda 1.164.3

Rigveda 1.164.3
मूल पाठ

इमं रथमधि ये सप्त तस्थुः सप्तचक्रं सप्त वहन्त्यश्वाः। सप्त स्वसारो अभि सं नवन्ते यत्र गवां निहिता सप्त नाम॥

लिप्यन्तरण

imaṁ rathamadhi ye sapta tasthuḥ saptacakraṁ sapta vahantyaśvāḥ | sapta svasāro abhi saṁ navante yatra gavāṁ nihitā sapta nāma ||

Rigveda 1.164.4

Rigveda 1.164.4
मूल पाठ

को ददर्श प्रथमं जायमानमस्थन्वन्तं यदनस्था बिभर्ति। भूम्या असुरसृगात्मा क्व स्वित्को विद्वांसमुप गात्प्रष्टुमेतत्॥

लिप्यन्तरण

ko dadarśa prathamaṁ jāyamānamasthanvantaṁ yadanasthā bibharti | bhūmyā asurasṛgātmā kva svitko vidvāṁsamupa gātpraṣṭumetat ||

Rigveda 1.164.5

Rigveda 1.164.5
मूल पाठ

पाकः पृच्छामि मनसाविजानन्देवानामेना निहिता पदानि। वत्से बष्कयेऽधि सप्त तन्तून्वि तत्निरे कवय ओतवा उ॥

लिप्यन्तरण

pākaḥ pṛcchāmi manasāvijānandevānāmenā nihitā padāni | vatse baṣkaye'dhi sapta tantūnvi tatnire kavaya otavā u ||

Rigveda 1.164.6

Rigveda 1.164.6
मूल पाठ

अचिकित्वाञ्चिकितुषश्चिदत्र कवीन्पृच्छामि विद्मने न विद्वान्। वि यस्तस्तम्भ षळिमा रजांस्यजस्य रूपे किमपि स्विदेकम्॥

लिप्यन्तरण

acikitvāñcikituṣaścidatra kavīnpṛcchāmi vidmane na vidvān | vi yastastambha ṣaḻimā rajāṁsyajasya rūpe kimapi svidekam ||

Rigveda 1.164.7

Rigveda 1.164.7
मूल पाठ

इह ब्रवीतु य ईमङ्ग वेदास्य वामस्य निहितं पदं वेः। शीर्ष्णः क्षीरं दुह्रते गावो अस्य वव्रिं वसाना उदकं पदापुः॥

लिप्यन्तरण

iha bravītu ya īmaṅga vedāsya vāmasya nihitaṁ padaṁ veḥ | śīrṣṇaḥ kṣīraṁ duhrate gāvo asya vavriṁ vasānā udakaṁ padāpuḥ ||

Rigveda 1.164.8

Rigveda 1.164.8
मूल पाठ

माता पितरमृत आ बभाज धीत्यग्रे मनसा सं हि जग्मे। सा बीभत्सुर्गर्भरसा निविद्धा नमस्वन्त इदुपवाकमीयुः॥

लिप्यन्तरण

mātā pitaramṛta ā babhāja dhītyagre manasā saṁ hi jagme | sā bībhatsurgarbharasā nividdhā namasvanta idupavākamīyuḥ ||

Rigveda 1.164.9

Rigveda 1.164.9
मूल पाठ

युक्ता मातासीद्धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद्गर्भो वृजनीष्वन्तः। अमीमेद्वत्सो अनु गामपश्यद्विश्वरूप्यं त्रिषु योजनेषु॥

लिप्यन्तरण

yuktā mātāsīddhuri dakṣiṇāyā atiṣṭhadgarbho vṛjanīṣvantaḥ | amīmedvatso anu gāmapaśyadviśvarūpyaṁ triṣu yojaneṣu ||

Rigveda 1.164.10

Rigveda 1.164.10
मूल पाठ

तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति। मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम्॥

लिप्यन्तरण

tisro mātṝstrīnpitṝnbibhradeka ūrdhvastasthau nemava glāpayanti | mantrayante divo amuṣya pṛṣṭhe viśvavidaṁ vācamaviśvaminvām ||

Rigveda 1.164.11

Rigveda 1.164.11
मूल पाठ

द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्यामृतस्य। आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश्च तस्थुः॥

लिप्यन्तरण

dvādaśāraṁ nahi tajjarāya varvarti cakraṁ pari dyāmṛtasya | ā putrā agne mithunāso atra sapta śatāni viṁśatiśca tasthuḥ ||

Rigveda 1.164.12

Rigveda 1.164.12
मूल पाठ

पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम्। अथेमे अन्य उपरे विचक्षणं सप्तचक्रे षळर आहुरर्पितम्॥

लिप्यन्तरण

pañcapādaṁ pitaraṁ dvādaśākṛtiṁ diva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam | atheme anya upare vicakṣaṇaṁ saptacakre ṣaḻara āhurarpitam ||

Rigveda 1.164.13

Rigveda 1.164.13
मूल पाठ

पञ्चारे चक्रे परिवर्तमाने तस्मिन्ना तस्थुर्भुवनानि विश्वा। तस्य नाक्षस्तप्यते भूरिभारः सनादेव न शीर्यते सनाभिः॥

लिप्यन्तरण

pañcāre cakre parivartamāne tasminnā tasthurbhuvanāni viśvā | tasya nākṣastapyate bhūribhāraḥ sanādeva na śīryate sanābhiḥ ||

Rigveda 1.164.14

Rigveda 1.164.14
मूल पाठ

सनेमि चक्रमजरं वि वावृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति। सूर्यस्य चक्षू रजसैत्यावृतं तस्मिन्नार्पिता भुवनानि विश्वा॥

लिप्यन्तरण

sanemi cakramajaraṁ vi vāvṛta uttānāyāṁ daśa yuktā vahanti | sūryasya cakṣū rajasaityāvṛtaṁ tasminnārpitā bhuvanāni viśvā ||

Rigveda 1.164.15

Rigveda 1.164.15
मूल पाठ

साकंजानां सप्तथमाहुरेकजं षळिद्यमा ऋषयो देवजा इति। तेषामिष्टानि विहितानि धामशः स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः॥

लिप्यन्तरण

sākaṁjānāṁ saptathamāhurekajaṁ ṣaḻidyamā ṛṣayo devajā iti | teṣāmiṣṭāni vihitāni dhāmaśaḥ sthātre rejante vikṛtāni rūpaśaḥ ||

Rigveda 1.164.16

Rigveda 1.164.16
मूल पाठ

स्त्रियः सतीस्ताँ उ मे पुंस आहुः पश्यदक्षण्वान्न वि चेतदन्धः। कविर्यः पुत्रः स ईमा चिकेत यस्ता विजानात्स पितुष्पितासत्॥

लिप्यन्तरण

striyaḥ satīstā u me puṁsa āhuḥ paśyadakṣaṇvānna vi cetadandhaḥ | kaviryaḥ putraḥ sa īmā ciketa yastā vijānātsa pituṣpitāsat ||

Rigveda 1.164.17

Rigveda 1.164.17
मूल पाठ

अवः परेण पर एनावरेण पदा वत्सं बिभ्रती गौरुदस्थात्। सा कद्रीची कं स्विदर्धं परागात्क्व स्वित्सूते नहि यूथे अन्तः॥

लिप्यन्तरण

avaḥ pareṇa para enāvareṇa padā vatsaṁ bibhratī gaurudasthāt | sā kadrīcī kaṁ svidardhaṁ parāgātkva svitsūte nahi yūthe antaḥ ||

Rigveda 1.164.18

Rigveda 1.164.18
मूल पाठ

अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद पर एनावरेण। कवीयमानः क इह प्र वोचद्देवं मनः कुतो अधि प्रजातम्॥

लिप्यन्तरण

avaḥ pareṇa pitaraṁ yo asyānuveda para enāvareṇa | kavīyamānaḥ ka iha pra vocaddevaṁ manaḥ kuto adhi prajātam ||

Rigveda 1.164.19

Rigveda 1.164.19
मूल पाठ

ये अर्वाञ्चस्ताँ उ पराच आहुर्ये पराञ्चस्ताँ उ अर्वाच आहुः। इन्द्रश्च या चक्रथुः सोम तानि धुरा न युक्ता रजसो वहन्ति॥

लिप्यन्तरण

ye arvāñcastā u parāca āhurye parāñcastā u arvāca āhuḥ | indraśca yā cakrathuḥ soma tāni dhurā na yuktā rajaso vahanti ||

Rigveda 1.164.20

Rigveda 1.164.20
मूल पाठ

द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परि षस्वजाते। तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभि चाकशीति॥

लिप्यन्तरण

dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṁ vṛkṣaṁ pari ṣasvajāte | tayoranyaḥ pippalaṁ svādvattyanaśnannanyo abhi cākaśīti ||

Rigveda 1.164.21

Rigveda 1.164.21
मूल पाठ

यत्रा सुपर्णा अमृतस्य भागमनिमेषं विदथाभिस्वरन्ति। इनो विश्वस्य भुवनस्य गोपाः स मा धीरः पाकमत्रा विवेश॥

लिप्यन्तरण

yatrā suparṇā amṛtasya bhāgamanimeṣaṁ vidathābhisvaranti | ino viśvasya bhuvanasya gopāḥ sa mā dhīraḥ pākamatrā viveśa ||

Rigveda 1.164.22

Rigveda 1.164.22
मूल पाठ

यस्मिन्वृक्षे मध्वदः सुपर्णा निविशन्ते सुवते चाधि विश्वे। तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद॥

लिप्यन्तरण

yasminvṛkṣe madhvadaḥ suparṇā niviśante suvate cādhi viśve | tasyedāhuḥ pippalaṁ svādvagre tannonnaśadyaḥ pitaraṁ na veda ||

Rigveda 1.164.23

Rigveda 1.164.23
मूल पाठ

यद्गायत्रे अधि गायत्रमाहितं त्रैष्टुभाद्वा त्रैष्टुभं निरतक्षत। यद्वा जगज्जगत्याहितं पदं य इत्तद्विदुस्ते अमृतत्वमानशुः॥

लिप्यन्तरण

yadgāyatre adhi gāyatramāhitaṁ traiṣṭubhādvā traiṣṭubhaṁ niratakṣata | yadvā jagajjagatyāhitaṁ padaṁ ya ittadviduste amṛtatvamānaśuḥ ||

Rigveda 1.164.24

Rigveda 1.164.24
मूल पाठ

गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कमर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम्। वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदाक्षरेण मिमते सप्त वाणीः॥

लिप्यन्तरण

gāyatreṇa prati mimīte arkamarkeṇa sāma traiṣṭubhena vākam | vākena vākaṁ dvipadā catuṣpadākṣareṇa mimate sapta vāṇīḥ ||

Rigveda 1.164.25

Rigveda 1.164.25
मूल पाठ

जगता सिन्धुं दिव्यस्तभायद्रथंतरे सूर्यं पर्यपश्यत्। गायत्रस्य समिधस्तिस्र आहुस्ततो मह्ना प्र रिरिचे महित्वा॥

लिप्यन्तरण

jagatā sindhuṁ divyastabhāyadrathaṁtare sūryaṁ paryapaśyat | gāyatrasya samidhastisra āhustato mahnā pra ririce mahitvā ||

Rigveda 1.164.26

Rigveda 1.164.26
मूल पाठ

उप ह्वये सुदुघां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनाम्। श्रेष्ठं सवं सविता साविषन्नोऽभीद्धो घर्मस्तदु षु प्र वोचम्॥

लिप्यन्तरण

upa hvaye sudughāṁ dhenumetāṁ suhasto godhuguta dohadenām | śreṣṭhaṁ savaṁ savitā sāviṣanno'bhīddho gharmastadu ṣu pra vocam ||

Rigveda 1.164.27

Rigveda 1.164.27
मूल पाठ

हिङ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनां वत्समिच्छन्ती मनसाभ्यागात्। दुहामश्विभ्यां पयो अघ्न्येयं सा वर्धतां महते सौभगाय॥

लिप्यन्तरण

hiṅkṛṇvatī vasupatnī vasūnāṁ vatsamicchantī manasābhyāgāt | duhāmaśvibhyāṁ payo aghnyeyaṁ sā vardhatāṁ mahate saubhagāya ||

Rigveda 1.164.28

Rigveda 1.164.28
मूल पाठ

गौरमीमेदनु वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिङ्ङकृणोन्मातवा उ। सृक्वाणं घर्ममभि वावशाना मिमाति मायुं पयते पयोभिः॥

लिप्यन्तरण

gauramīmedanu vatsaṁ miṣantaṁ mūrdhānaṁ hiṅṅakṛṇonmātavā u | sṛkvāṇaṁ gharmamabhi vāvaśānā mimāti māyuṁ payate payobhiḥ ||

Rigveda 1.164.29

Rigveda 1.164.29
मूल पाठ

अयं स शिङ्क्ते येन गौरभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनावधि श्रिता। सा चित्तिभिर्नि हि चकार मर्त्यं विद्युद्भवन्ती प्रति वव्रिमौहत॥

लिप्यन्तरण

ayaṁ sa śiṅkte yena gaurabhīvṛtā mimāti māyuṁ dhvasanāvadhi śritā | sā cittibhirni hi cakāra martyaṁ vidyudbhavantī prati vavrimauhata ||

Rigveda 1.164.30

Rigveda 1.164.30
मूल पाठ

अनच्छये तुरगातु जीवमेजद्ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम्। जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिरमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः॥

लिप्यन्तरण

anacchaye turagātu jīvamejaddhruvaṁ madhya ā pastyānām | jīvo mṛtasya carati svadhābhiramartyo martyenā sayoniḥ ||

Rigveda 1.164.31

Rigveda 1.164.31
मूल पाठ

अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम्। स सध्रीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः॥

लिप्यन्तरण

apaśyaṁ gopāmanipadyamānamā ca parā ca pathibhiścarantam | sa sadhrīcīḥ sa viṣūcīrvasāna ā varīvarti bhuvaneṣvantaḥ ||

Rigveda 1.164.32

Rigveda 1.164.32
मूल पाठ

य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुगिन्नु तस्मात्। स मातुर्योना परिवीतो अन्तर्बहुप्रजा निरृतिमा विवेश॥

लिप्यन्तरण

ya īṁ cakāra na so asya veda ya īṁ dadarśa hiruginnu tasmāt | sa māturyonā parivīto antarbahuprajā nirṛtimā viveśa ||

Rigveda 1.164.33

Rigveda 1.164.33
मूल पाठ

द्यौर्मे पिता जनिता नाभिरत्र बन्धुर्मे माता पृथिवी महीयम्। उत्तानयोश्चम्वोर्योनिरन्तरत्रा पिता दुहितुर्गर्भमाधात्॥

लिप्यन्तरण

dyaurme pitā janitā nābhiratra bandhurme mātā pṛthivī mahīyam | uttānayoścamvoryonirantaratrā pitā duhiturgarbhamādhāt ||

Rigveda 1.164.34

Rigveda 1.164.34
मूल पाठ

पृच्छामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः पृच्छामि यत्र भुवनस्य नाभिः। पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य रेतः पृच्छामि वाचः परमं व्योम॥

लिप्यन्तरण

pṛcchāmi tvā paramantaṁ pṛthivyāḥ pṛcchāmi yatra bhuvanasya nābhiḥ | pṛcchāmi tvā vṛṣṇo aśvasya retaḥ pṛcchāmi vācaḥ paramaṁ vyoma ||

Rigveda 1.164.35

Rigveda 1.164.35
मूल पाठ

इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः। अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतो ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम॥

लिप्यन्तरण

iyaṁ vediḥ paro antaḥ pṛthivyā ayaṁ yajño bhuvanasya nābhiḥ | ayaṁ somo vṛṣṇo aśvasya reto brahmāyaṁ vācaḥ paramaṁ vyoma ||

Rigveda 1.164.36

Rigveda 1.164.36
मूल पाठ

सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि। ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः॥

लिप्यन्तरण

saptārdhagarbhā bhuvanasya reto viṣṇostiṣṭhanti pradiśā vidharmaṇi | te dhītibhirmanasā te vipaścitaḥ paribhuvaḥ pari bhavanti viśvataḥ ||

Rigveda 1.164.37

Rigveda 1.164.37
मूल पाठ

न वि जानामि यदिवेदमस्मि निण्यः संनद्धो मनसा चरामि। यदा मागन्प्रथमजा ऋतस्यादिद्वाचो अश्नुवे भागमस्याः॥

लिप्यन्तरण

na vi jānāmi yadivedamasmi niṇyaḥ saṁnaddho manasā carāmi | yadā māganprathamajā ṛtasyādidvāco aśnuve bhāgamasyāḥ ||

Rigveda 1.164.38

Rigveda 1.164.38
मूल पाठ

अपाङ्प्राङेति स्वधया गृभीतोऽमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः। ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्यन्यं चिक्युर्न नि चिक्युरन्यम्॥

लिप्यन्तरण

apāṅprāṅeti svadhayā gṛbhīto'martyo martyenā sayoniḥ | tā śaśvantā viṣūcīnā viyantā nyanyaṁ cikyurna ni cikyuranyam ||

Rigveda 1.164.39

Rigveda 1.164.39
मूल पाठ

ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः। यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासते॥

लिप्यन्तरण

ṛco akṣare parame vyomanyasmindevā adhi viśve niṣeduḥ | yastanna veda kimṛcā kariṣyati ya ittadvidusta ime samāsate ||

Rigveda 1.164.40

Rigveda 1.164.40
मूल पाठ

सूयवसाद्भगवती हि भूया अथो वयं भगवन्तः स्याम। अद्धि तृणमघ्न्ये विश्वदानीं पिब शुद्धमुदकमाचरन्ती॥

लिप्यन्तरण

sūyavasādbhagavatī hi bhūyā atho vayaṁ bhagavantaḥ syāma | addhi tṛṇamaghnye viśvadānīṁ piba śuddhamudakamācarantī ||

Rigveda 1.164.41

Rigveda 1.164.41
मूल पाठ

गौरीर्मिमाय सलिलानि तक्षत्येकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी। अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन्॥

लिप्यन्तरण

gaurīrmimāya salilāni takṣatyekapadī dvipadī sā catuṣpadī | aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman ||

Rigveda 1.164.42

Rigveda 1.164.42
मूल पाठ

तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति तेन जीवन्ति प्रदिशश्चतस्रः। ततः क्षरत्यक्षरं तद्विश्वमुप जीवति॥

लिप्यन्तरण

tasyāḥ samudrā adhi vi kṣaranti tena jīvanti pradiśaścatasraḥ | tataḥ kṣaratyakṣaraṁ tadviśvamupa jīvati ||

Rigveda 1.164.43

Rigveda 1.164.43
मूल पाठ

शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण। उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्॥

लिप्यन्तरण

śakamayaṁ dhūmamārādapaśyaṁ viṣūvatā para enāvareṇa | ukṣāṇaṁ pṛśnimapacanta vīrāstāni dharmāṇi prathamānyāsan ||

Rigveda 1.164.44

Rigveda 1.164.44
मूल पाठ

त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम्। विश्वमेको अभि चष्टे शचीभिर्ध्राजिरेकस्य ददृशे न रूपम्॥

लिप्यन्तरण

trayaḥ keśina ṛtuthā vi cakṣate saṁvatsare vapata eka eṣām | viśvameko abhi caṣṭe śacībhirdhrājirekasya dadṛśe na rūpam ||

Rigveda 1.164.45

Rigveda 1.164.45
मूल पाठ

चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः। गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति॥

लिप्यन्तरण

catvāri vākparimitā padāni tāni vidurbrāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ | guhā trīṇi nihitā neṅgayanti turīyaṁ vāco manuṣyā vadanti ||

Rigveda 1.164.46

Rigveda 1.164.46
मूल पाठ

इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान्। एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्यग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः॥

लिप्यन्तरण

indraṁ mitraṁ varuṇamagnimāhuratho divyaḥ sa suparṇo garutmān | ekaṁ sadviprā bahudhā vadantyagniṁ yamaṁ mātariśvānamāhuḥ ||

Rigveda 1.164.47

Rigveda 1.164.47
मूल पाठ

कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवमुत्पतन्ति। त आववृत्रन्सदनादृतस्यादिद्घृतेन पृथिवी व्युद्यते॥

लिप्यन्तरण

kṛṣṇaṁ niyānaṁ harayaḥ suparṇā apo vasānā divamutpatanti | ta āvavṛtransadanādṛtasyādidghṛtena pṛthivī vyudyate ||

Rigveda 1.164.48

Rigveda 1.164.48
मूल पाठ

द्वादश प्रधयश्चक्रमेकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच्चिकेत। तस्मिन्साकं त्रिशता न शङ्कवोऽर्पिताः षष्टिर्न चलाचलासः॥

लिप्यन्तरण

dvādaśa pradhayaścakramekaṁ trīṇi nabhyāni ka u tacciketa | tasminsākaṁ triśatā na śaṅkavo'rpitāḥ ṣaṣṭirna calācalāsaḥ ||

Rigveda 1.164.49

Rigveda 1.164.49
मूल पाठ

यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि। यो रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः सरस्वति तमिह धातवे कः॥

लिप्यन्तरण

yaste stanaḥ śaśayo yo mayobhūryena viśvā puṣyasi vāryāṇi | yo ratnadhā vasuvidyaḥ sudatraḥ sarasvati tamiha dhātave kaḥ ||

Rigveda 1.164.50

Rigveda 1.164.50
मूल पाठ

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्। ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः॥

लिप्यन्तरण

yajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamānyāsan | te ha nākaṁ mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ||

Rigveda 1.164.51

Rigveda 1.164.51
मूल पाठ

समानमेतदुदकमुच्चैत्यव चाहभिः। भूमिं पर्जन्या जिन्वन्ति दिवं जिन्वन्त्यग्नयः॥

लिप्यन्तरण

samānametadudakamuccaityava cāhabhiḥ | bhūmiṁ parjanyā jinvanti divaṁ jinvantyagnayaḥ ||

Rigveda 1.164.52

Rigveda 1.164.52
मूल पाठ

दिव्यं सुपर्णं वायसं बृहन्तमपां गर्भं दर्शतमोषधीनाम्। अभीपतो वृष्टिभिस्तर्पयन्तं सरस्वन्तमवसे जोहवीमि॥

लिप्यन्तरण

divyaṁ suparṇaṁ vāyasaṁ bṛhantamapāṁ garbhaṁ darśatamoṣadhīnām | abhīpato vṛṣṭibhistarpayantaṁ sarasvantamavase johavīmi ||

स्रोत और सम्पादकीय विवरण

  1. Rigveda Mandala 1, machine-readable Sanskrit and Roman text — Mandala 1Sanskrit Documents
  2. Rigveda Shakala Samhita, Mandala 1, Sukta 164 — RV 1.164Vedic Heritage Portal, Ministry of Culture, Government of India
एक स्पष्ट उत्तर

सामान्य प्रश्न

सूक्त १६४ क्या है?

सूक्त १६४ सनातन धर्म ज्ञान-मानचित्र का एक बिन्दु है। यह पृष्ठ इसे उसके शास्त्रीय, दार्शनिक या जीवंत परम्परा के सन्दर्भ में रखता है और इसकी शाखाओं, स्रोतों तथा सम्बन्धित मार्गों से जोड़ता है।