text

सूक्त ६१

18 मन्त्रों वाला सम्पूर्ण ऋग्वेद सूक्त: संस्कृत पाठ, IAST लिप्यन्तरण और उपलब्ध स्रोत-संगत ऐतिहासिक अंग्रेज़ी अनुवाद।

गहराई 4 / 4

स्रोत-सन्दर्भ तैयार
बहुभाषी सामग्री मॉडल तैयार
ज्ञान-परीक्षण मार्ग तैयार
डिजिटल ग्रन्थ संस्करण
विषय-सूची
डिजिटल ग्रन्थ संस्करण

सूक्त ६१

18 मन्त्रों वाला सम्पूर्ण ऋग्वेद सूक्त: संस्कृत पाठ, IAST लिप्यन्तरण और उपलब्ध स्रोत-संगत ऐतिहासिक अंग्रेज़ी अनुवाद।

पृष्ठ 1 में से 20
आपका स्थान सुरक्षित है

बटन, स्वाइप या बाएँ-दाएँ तीर कुंजियों से पृष्ठ पलटें।

निरन्तर पाठ के रूप में पढ़ें

Rigveda 8.61.1

Rigveda 8.61.1
मूल पाठ

उभयं शृणवच्च न इन्द्रो अर्वागिदं वचः। सत्राच्या मघवा सोमपीतये धिया शविष्ठ आ गमत्॥

लिप्यन्तरण

ubhayaṁ śṛṇavacca na indro arvāgidaṁ vacaḥ | satrācyā maghavā somapītaye dhiyā śaviṣṭha ā gamat ||

अनुवाद

PREPARE oblation: let him come; and let the minister serve again Who knows the ordering thereof,

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.2

Rigveda 8.61.2
मूल पाठ

तं हि स्वराजं वृषभं तमोजसे धिषणे निष्टतक्षतुः। उतोपमानां प्रथमो नि षीदसि सोमकामं हि ते मनः॥

लिप्यन्तरण

taṁ hi svarājaṁ vṛṣabhaṁ tamojase dhiṣaṇe niṣṭatakṣatuḥ | utopamānāṁ prathamo ni ṣīdasi somakāmaṁ hi te manaḥ ||

अनुवाद

Rejoicing in his friendship, let the priest be seated over man, Beside the shoot of active power.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.3

Rigveda 8.61.3
मूल पाठ

आ वृषस्व पुरूवसो सुतस्येन्द्रान्धसः। विद्मा हि त्वा हरिवः पृत्सु सासहिमधृष्टं चिद्दधृष्वणिम्॥

लिप्यन्तरण

ā vṛṣasva purūvaso sutasyendrāndhasaḥ | vidmā hi tvā harivaḥ pṛtsu sāsahimadhṛṣṭaṁ ciddadhṛṣvaṇim ||

अनुवाद

Him, glowing bright beyond all thought, they seek among the race of man; With him for tougue they seize the food.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.4

Rigveda 8.61.4
मूल पाठ

अप्रामिसत्य मघवन्तथेदसदिन्द्र क्रत्वा यथा वशः। सनेम वाजं तव शिप्रिन्नवसा मक्षू चिद्यन्तो अद्रिवः॥

लिप्यन्तरण

aprāmisatya maghavantathedasadindra kratvā yathā vaśaḥ | sanema vājaṁ tava śiprinnavasā makṣū cidyanto adrivaḥ ||

अनुवाद

He hath inflamed the twofold plain: lifegiving, he hath climbed the wood, And with his tongue hath struck the rock.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.5

Rigveda 8.61.5
मूल पाठ

शग्ध्यू षु शचीपत इन्द्र विश्वाभिरूतिभिः। भगं न हि त्वा यशसं वसुविदमनु शूर चरामसि॥

लिप्यन्तरण

śagdhyū ṣu śacīpata indra viśvābhirūtibhiḥ | bhagaṁ na hi tvā yaśasaṁ vasuvidamanu śūra carāmasi ||

अनुवाद

Wandering here the radiant Calf finds none to fetter him, and seeks The Mother to declare his praise.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.6

Rigveda 8.61.6
मूल पाठ

पौरो अश्वस्य पुरुकृद्गवामस्युत्सो देव हिरण्ययः। नकिर्हि दानं परिमर्धिषत्त्वे यद्यद्यामि तदा भर॥

लिप्यन्तरण

pauro aśvasya purukṛdgavāmasyutso deva hiraṇyayaḥ | nakirhi dānaṁ parimardhiṣattve yadyadyāmi tadā bhara ||

अनुवाद

And now that great and mighty team, the team of horses that are his, And traces of his car, are seen.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.7

Rigveda 8.61.7
मूल पाठ

त्वं ह्येहि चेरवे विदा भगं वसुत्तये। उद्वावृषस्व मघवन्गविष्टय उदिन्द्राश्वमिष्टये॥

लिप्यन्तरण

tvaṁ hyehi cerave vidā bhagaṁ vasuttaye | udvāvṛṣasva maghavangaviṣṭaya udindrāśvamiṣṭaye ||

अनुवाद

The seven milk a single cow; the two set other five to work, On the stream's loud-resounding bank.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.8

Rigveda 8.61.8
मूल पाठ

त्वं पुरू सहस्राणि शतानि च यूथा दानाय मंहसे। आ पुरंदरं चकृम विप्रवचस इन्द्रं गायन्तोऽवसे॥

लिप्यन्तरण

tvaṁ purū sahasrāṇi śatāni ca yūthā dānāya maṁhase | ā puraṁdaraṁ cakṛma vipravacasa indraṁ gāyanto'vase ||

अनुवाद

Entreated by Vivasvan's ten, Indra cast down the water-jar With threefold hammer from the sky.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.9

Rigveda 8.61.9
मूल पाठ

अविप्रो वा यदविधद्विप्रो वेन्द्र ते वचः। स प्र ममन्दत्त्वाया शतक्रतो प्राचामन्यो अहंसन॥

लिप्यन्तरण

avipro vā yadavidhadvipro vendra te vacaḥ | sa pra mamandattvāyā śatakrato prācāmanyo ahaṁsana ||

अनुवाद

Three times the newIy-kindled flame proceeds around the sacrifice: The priests anoint it with the meath.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.10

Rigveda 8.61.10
मूल पाठ

उग्रबाहुर्म्रक्षकृत्वा पुरंदरो यदि मे शृणवद्धवम्। वसूयवो वसुपतिं शतक्रतुं स्तोमैरिन्द्रं हवामहे॥

लिप्यन्तरण

ugrabāhurmrakṣakṛtvā puraṁdaro yadi me śṛṇavaddhavam | vasūyavo vasupatiṁ śatakratuṁ stomairindraṁ havāmahe ||

अनुवाद

With reverence they drain the fount that circles with its wheel above, Exhaustless, with the mouth below.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.11

Rigveda 8.61.11
मूल पाठ

न पापासो मनामहे नारायासो न जळ्हवः। यदिन्न्विन्द्रं वृषणं सचा सुते सखायं कृणवामहै॥

लिप्यन्तरण

na pāpāso manāmahe nārāyāso na jaḻhavaḥ | yadinnvindraṁ vṛṣaṇaṁ sacā sute sakhāyaṁ kṛṇavāmahai ||

अनुवाद

The pressing-stones are set at work: the meath is poured into the tank, At the out-shedding of the fount.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.12

Rigveda 8.61.12
मूल पाठ

उग्रं युयुज्म पृतनासु सासहिमृणकातिमदाभ्यम्। वेदा भृमं चित्सनिता रथीतमो वाजिनं यमिदू नशत्॥

लिप्यन्तरण

ugraṁ yuyujma pṛtanāsu sāsahimṛṇakātimadābhyam | vedā bhṛmaṁ citsanitā rathītamo vājinaṁ yamidū naśat ||

अनुवाद

Ye cows, protect the fount: the two Mighty Ones bless the sacrifice. The handles twain are wrought of gold.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.13

Rigveda 8.61.13
मूल पाठ

यत इन्द्र भयामहे ततो नो अभयं कृधि। मघवञ्छग्धि तव तन्न ऊतिभिर्वि द्विषो वि मृधो जहि॥

लिप्यन्तरण

yata indra bhayāmahe tato no abhayaṁ kṛdhi | maghavañchagdhi tava tanna ūtibhirvi dviṣo vi mṛdho jahi ||

अनुवाद

Pour on the juice the ornament which reaches both the heaven and earth Supply the liquid to the Bull.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.14

Rigveda 8.61.14
मूल पाठ

त्वं हि राधस्पते राधसो महः क्षयस्यासि विधतः। तं त्वा वयं मघवन्निन्द्र गिर्वणः सुतावन्तो हवामहे॥

लिप्यन्तरण

tvaṁ hi rādhaspate rādhaso mahaḥ kṣayasyāsi vidhataḥ | taṁ tvā vayaṁ maghavannindra girvaṇaḥ sutāvanto havāmahe ||

अनुवाद

These know their own abiding-place: like calves beside the mother cows They meet together with their kin.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.15

Rigveda 8.61.15
मूल पाठ

इन्द्रः स्पळुत वृत्रहा परस्पा नो वरेण्यः। स नो रक्षिषच्चरमं स मध्यमं स पश्चात्पातु नः पुरः॥

लिप्यन्तरण

indraḥ spaḻuta vṛtrahā paraspā no vareṇyaḥ | sa no rakṣiṣaccaramaṁ sa madhyamaṁ sa paścātpātu naḥ puraḥ ||

अनुवाद

Devouring in their greedy jaws, they make sustaining food in heaven, To Indra, Agni light and prayer.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.16

Rigveda 8.61.16
मूल पाठ

त्वं नः पश्चादधरादुत्तरात्पुर इन्द्र नि पाहि विश्वतः। आरे अस्मत्कृणुहि दैव्यं भयमारे हेतीरदेवीः॥

लिप्यन्तरण

tvaṁ naḥ paścādadharāduttarātpura indra ni pāhi viśvataḥ | āre asmatkṛṇuhi daivyaṁ bhayamāre hetīradevīḥ ||

अनुवाद

The Pious One milked out rich food, sustenance dealt in portions seven, Together with the Sun's seven rays.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.17

Rigveda 8.61.17
मूल पाठ

अद्याद्या श्वःश्व इन्द्र त्रास्व परे च नः। विश्वा च नो जरितॄन्सत्पते अहा दिवा नक्तं च रक्षिषः॥

लिप्यन्तरण

adyādyā śvaḥśva indra trāsva pare ca naḥ | viśvā ca no jaritṝnsatpate ahā divā naktaṁ ca rakṣiṣaḥ ||

अनुवाद

I took some Soma when the Sun rose up, O Mitra, Varuna. That is the sick man's medicine.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

Rigveda 8.61.18

Rigveda 8.61.18
मूल पाठ

प्रभङ्गी शूरो मघवा तुवीमघः सम्मिश्लो विर्याय कम्। उभा ते बाहू वृषणा शतक्रतो नि या वज्रं मिमिक्षतुः॥

लिप्यन्तरण

prabhaṅgī śūro maghavā tuvīmaghaḥ sammiślo viryāya kam | ubhā te bāhū vṛṣaṇā śatakrato ni yā vajraṁ mimikṣatuḥ ||

अनुवाद

From where oblations must be laid, which is the Well-beloved's home, He with his tongue hath compassed heaven.

English translation: Ralph T. H. Griffith, 1896.

स्रोत और सम्पादकीय विवरण

  1. Rig Veda, Book 8, Hymn 61, translated by Ralph T. H. Griffith (1896)RV 8.61Internet Sacred Text Archive
  2. Rigveda Mandala 8, machine-readable Sanskrit and Roman textMandala 8Sanskrit Documents
  3. Rigveda Shakala Samhita, Mandala 8, Sukta 61RV 8.61Vedic Heritage Portal, Ministry of Culture, Government of India
एक स्पष्ट उत्तर

सामान्य प्रश्न

सूक्त ६१ क्या है?

सूक्त ६१ सनातन धर्म ज्ञान-मानचित्र का एक बिन्दु है। यह पृष्ठ इसे उसके शास्त्रीय, दार्शनिक या जीवंत परम्परा के सन्दर्भ में रखता है और इसकी शाखाओं, स्रोतों तथा सम्बन्धित मार्गों से जोड़ता है।